Eveline Lubbers, 21 maart 1997
Gepubliceerd in De Journalist, www.evel.nl
De Telegraaf en het links complot
XminY zou banden hebben met de terroristen in Peru en milieu-activist Wijnand Duyvendak met de door aanslagen beruchte beweging RaRa. Deze en andere opzienbarende primeurs van De Telegraaf suggereren keer op keer dat er een ondergronds netwerk bestaat van ultra-linkse krachten. Eveline Lubbers heeft een aantal van die primeurs geanalyseerd en concludeert dat een groot deel van de onthullingen berust op één bron: het door een handige jongen bijeen gescharrelde
oudpapier-archief van links Nederland. Eveline Lubbers is behalve freelance journalist ook medewerkster van buro Jansen & Janssen, dat politie- en inlichtingendiensten kritisch volgt. Zij meent dat linkse activisten die ten onrechte
in het Umfeld van RaRa worden geplaatst er goed aan doen de door De Telegraaf gevolgde methode voor te leggen aan de Raad voor de Journalistiek.
De hoofdredactie van De Telegraaf heeft vooralsnog geen behoefte aan commentaar op het van artikel van Eveline Lubbers.
'Actiegroep steunt terroristen in Peru.'
'Ambassade vraagt opheldering.'
Onder deze vette koppen publiceerde De Telegraaf op 24 januari
een artikel waaruit moet blijken dat 'het Nederlandse links-radicale solidariteitsfonds XminY' nauwe banden onderhoudt met
de Peruaanse terreurorganisatie Tupac Amaru. De krant baseert
zich daarbij op 'stukken' en 'interne richtlijnen' van XminY. De
Telegraaf beweert stellig: XminY 'heeft Peruaanse Tupac
Amaru-vertegenwoordigers in ons land ontvangen voor geheim overleg.'
Door koppeling met de actuele gijzelingszaak in Lima ontstaat de
indruk dat de contacten van recente datum zijn.
Volgens Arie-Willem Bijl van het Solidariteitsfonds zijn de feiten anders:
'Jaren geleden, in 1990, heeft XminY oriënterende gesprekken
gevoerd met vertegenwoordigers van de UDP, de politieke
organisatie van de Tupac Amaru. Op basis daarvan is toen besloten
het gewapend verzet in Peru niet te steunen. Die informatie is
voor iedereen op te vragen bij XminY, daar is niets geheims aan.'
XminY heeft volgens Bijl geen relaties met de Tupac Amaru, en de
Peruaanse ambassade heeft nooit om opheldering gevraagd bij
Buitenlandse Zaken.
Het artikel van Martijn Koolhoven eindigt met de zin 'XminY
onthoudt zich van commentaar'. Arie-Willem Bijl weet zeker dat
de journalist niet heeft gebeld: 'Bij navraag wist hij zich niet
meer te herinneren op welke dag hij om commentaar had gevraagd,
of met wie hij had gesproken.'
Het is niet de eerste keer dat XminY wordt zwartgemaakt in De
Telegraaf; het Solidariteitsfonds werd veel vaker opgevoerd als
financierder van terroristen - tot en met die van de RAF. De
stukken hebben een vast stramien. Suggestief gepresenteerde
feiten en selectief geciteerde documenten worden aaneen
geassocieerd tot een groot complot, of tot een geheel eigen
interpretatie van de waarheid. Wie links van het midden
politiek actief is loopt de kans vroeger of later in zo'n stuk
beschuldigd te worden van misbruik van subsidies, connecties met
extremisten of, de laatste tijd, hulp aan illegalen.
Het Solidariteitsfonds XminY is niet het enige doelwit van De
Telegraaf. Het duo Martijn Koolhoven en Joost de Haas heeft, soms
in samenwerking met andere collega's, meer pijlen op de boog. Een
paar voorbeelden.
Vlak voor Milieudefensie oktober vorig jaar van plan was
ballonnen op te laten bij Schiphol was de campagneleider van deze
vereniging de klos. BVD vreest terreur op Schiphol. En: Wijnand
Duyvendak, een leven vol verzet. Naast een overzicht van
hoogtepunten uit het activistenverleden van Duyvendak,
gepresenteerd als feiten die hem in diskrediet moeten brengen,
weet De Telegraaf dat hij ooit nummer vier stond een lijst van
de CRI met verdachten van RaRa. Als bewijs staan politiefoto's
afgedrukt, zg. drieluikjes van hem, van Rara-verdachte René R.
en van Hans Krikke, journalist van Opstand.
Zeer recent vulde Joost de Haas samen met Charles Sanders een
pagina over De Tentakels van de Tamils. Onderkop: Harde kern
Nederlandse activisten steunt vluchtelingen uit Sri Lanka al
sinds jaren '80. Kritiek op het Nederlandse asielbeleid van 'een
omvangrijk netwerk' van groepen die Tamils ondersteunen wordt in
één moeite door in verband gebracht met de RaRa- aanslag op het
huis van de toenmalige staatssecretaris Aad Kosto. De krant
citeert daarbij uit een intern memo geschreven door Bram van der
Maas van het Platform Solidariteitsgroepen Tamils Nederland en
uit brieven die hij destijds stuurde aan betrokken instanties.
Oud papier-affaire
Iedere keer weer blijkt De Telegraaf te beschikken over
interne documenten en vertrouwelijke correspondentie van
actiegroepen en belangenorganisaties. De herkomst hiervan is
inmiddels duidelijk.
Onderzoek van buro Jansen & Janssen, dat politie en
inlichtingendiensten kritisch volgt, leidde in de zomer van 1994
tot de ontmaskering van een infiltrant (in Onze Wereld, de
Volkskrant en andere dagbladen). Onder de naam Marcel Paul
Knotter was hij jarenlang als vrijwilliger werkzaam bij
verschillende actiegroepen. Zijn opdrachtgever bleek een
particulier recherchebureau, Algemene Beveiligings Consultancy
van Peter Siebelt. ABC werd opgericht in de tijd van de RaRa-
aanslagen en de Shell-acties. Nederlandse bedrijven met
belangen in Zuid Afrika wilden weten wat hen te wachten stond.
Het aanbieden van interne informatie over actiegroepen bleek een
gat in de markt.
Marcel Paul Knotter haalde sinds eind jaren tachtig oud papier
op bij zo'n dertig actiegroepen en belangengroeperingen
(waaronder XminY en de Sri Lanka Werkgroep), zogenaamd voor een
school in Amsterdam. In werkelijkheid bracht hij de dozen met
originelen van faxen, foute fotokopieën en afgekeurde uitdraaien
naar het kantoor van ABC in Vinkeveen.
De dossiers over actievoerders en belangengroeperingen die Peter
Siebelt met de informatie van Marcel Knotter samenstelde vonden
-en vinden- gretig aftrek bij De Telegraaf. Steeds wanneer Joost
de Haas en consorten zich baseren op interne documenten uit
actievoerend Nederland is een spoor terug te traceren naar
adressen waar Marcel Paul Knotter oud papier ophaalde.
Wijnand Duyvendak vertelt hoe zijn ontmoeting met Martijn
Koolhoven van De Telegraaf verliep. Halverwege een interview over
de acties van Milieudefensie kwam er ineens een heel pak papier
op tafel. Duyvendak: "Het leek wel een politieverhoor. Die
journalist had veel meer informatie dan hij in zijn artikel heeft
gebruikt. Hij had allerlei interne stukken, maar het was nogal
hapsnap door de jaren heen. Het was duidelijk bedoeld om mij van
m'n stuk te brengen." Duyvendak wil inbreng van de Binnenlandse
Veiligheidsdienst niet uitsluiten, maar ABC als bron van
informatie klinkt hem achteraf zeer plausibel in de oren: 'Het
verklaart de willekeur van documenten waar Martijn Koolhoven mee
aankwam. Het enige verband tussen die stukken was de oud
papier-affaire.'
Sinds de ontmaskering van Marcel Paul Knotter is Peter Siebelt
de schaamte voorbij. De infiltrant lijkt van de aardbodem
verdwenen, maar de directeur van ABC presenteert zichzelf
tegenwoordig als 'deskundige op het gebied van actiegroepen'. Op
die titel leverde hij desgevraagd commentaar in onder andere het
Telegraaf-stuk over XminY en in de Tentakels van de Tamils.
Siebelt liet zich bovendien interviewen door een Kroatisch
dagblad om te waarschuwen voor de handlangers van Pax Christi,
die - onder het mom van strijd voor een vrije pers - zieltjes
proberen te winnen in voormalig Joegoslavië.
Schade
De nadelige gevolgen van dit soort artikelen gaan verder dan
schade aan het imago van de betrokken organisaties.
Waar deze
suggestieve journalistiek toe kan leiden, bewijst het verhaal van
de vervolging van het journalistenkollektief Opstand. Anderhalf
jaar lang waren Hans Krikke en Jan Müter slachtoffer van een
rechtelijke dwaling, op verdenking van betrokkenheid bij RaRa.
Uiteindelijk werd de zaak geseponeerd en onlangs kregen de
journalisten bijna tweeënhalve ton schadevergoeding toegewezen.
Een belangrijke bron voor de verdachtmaking van Opstand, zo
blijkt uit het politiedossier, is een artikel uit De Telegraaf
geweest. De Tentakels van RaRa, een produkt van Joost de Haas en
Martijn Koolhoven, verscheen in de zomer van 1993 paginagroot in
de zaterdagkrant. Het verhaal, geïllustreerd met een ingewikkeld
schema, suggereert een directe lijn tussen de RAF en de RaRa.
Verbanden tussen een verzameling organisaties wijzen op de
voorbereiding van een 'ondergronds solidariteitswerk' met
illegale vluchtelingen, gefinancierd door XminY. Dit netwerk
wordt, sinds de jongste aanslagen op onder andere
staatssecretaris Kosto, door de BVD aangeduid als het 'Umfeld'
van de RaRa - alles volgens De Telegraaf. Wie zich om
vluchtelingen bekommerd, is een potentiële terrorist, althans die
suggestie wordt gewekt.
Het Tentakel-stuk leunt niet uitsluitend op dossiers van ABC.
Grondig speurwerk in het stichtingenregister van de Kamer van
Koophandel vormt de basis, aangevuld met moeizaam
bijeengesprokkeld commentaar van betrokkenen.
Hans Krikke was een van de weinige mensen die De Telegraaf te
woord stond, en dat zou een jaar later tegen hem worden
gebruikt. Krikke heeft in de krant gezegd, weet de politie, dat
hij het gebruik van bomaanslagen niet uitsluit. De tweede helft
van het citaat: 'in tijden van behoorlijke onderdrukking zoals
tijdens de Tweede Wereldoorlog' bleef in het politiedossier
onvermeld.
Wat te doen
Wat is er te doen tegen suggestieve journalistiek en het
gebruik van onder valse voorwendselen verkregen informatie? Jan
Nico Scholten en de Parlementariërs tegen Apartheid -ook een
adres op de oud papierlijst- voerden begin 1994 een kort geding
tegen De Telegraaf. De krant had de club valselijk beschuldigd
van misbruik van subsidies, en citeerde selectief uit
vertrouwelijke correspondentie. Een rectificatie volgde -op
postzegelformaat. Die weg werd Duyvendak en Krikke afgeraden door
hun advocaat, het risico van nog meer negatieve publiciteit leek
te groot. Wel is de betrokken ministers opheldering gevraagd over
de publikatie van politiefoto's bij het artikel over
Milieudefensie. Als er een lek is bij de politie, naar
particuliere recherchediensten of naar de pers, stelt
Milieudefensie de staat aansprakelijk voor de geleden schade aan
eer en goede naam. Het antwoord van de ministers laat nog op zich
wachten.
Zeven van de door het recherchebureau ABC benadeelde organisaties
deden in 1994 aangifte van 'oplichting in vereniging'. Andere
mogelijkheden iets te ondernemen tegen deze alternatieve vorm van
bedrijfsspionnage biedt het wetboek niet. Siebelt en Knotter
werden verhoord, maar de politie nam genoegen met warrige en
tegenstrijdige verklaringen. De officier van Justitie besloot
niet tot vervolging over te gaan.
Organisaties die menen dat ze door De Telegraaf in discrediet
zijn gebracht, zouden er goed aan doen de journalistieke
werkwijze van de krant te laten beoordelen door de Raad voor de
Journalistiek. Misschien dat de kant zich daar toch iets van
aantrekt. |
Events Calendar
